ਲ਼ਬੁ ਪਾਪੁ ਦੁਇ ਰਾਜਾ ਮਹਤਾ ਕੂੜ ਹੋਆ ਸਿਕਦਾਰੁ॥
ਕਾਮੁ ਨੇਬੁ ਸਦਿ ਪੁਛੀਐ ਬਹਿ ਬਹਿ ਕਰੁ ਬੀਚਾਰੁ॥
ਅੰਧੀ ਰਯਤਿ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ ਭਾਹਿ ਭਰੇ ਮੁਰਦਾਰੁ॥
(
ਗੁ.ਗ੍ੰ.ਸਾ., ਅੰਕ : 468-69)

06/23/2018
ਸਾਲ-8, ਅੰਕ-92, 23ਜੂਨ2018

 

 

 

 

 

ਸਾਲ-8, ਅੰਕ-92, 23ਜੂਨ2018, 9ਹਾੜ,ਨਾ.ਸੰ.550.

. ਅੱਜ ਦਾ ਵਿਚਾਰ .

ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਨਾਨਕ ਨਾਮਲੇਵਾ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਜੁੜਾਅ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਕਾਲ, ਇਲਾਕੇ, ਰੰਗ, ਜਾਤ, ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕੌਮੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਉਤੇ ਅਮਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਫਲਤਾ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਰੋਵਰ, ਲੰਗਰ, ਸਰਾਂ, ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਹਰ ਦੁੱਖ, ਸੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ, ਅਗਵਾਈ, ਸਹਿਯੋਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਗਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਨਿੱਜਤਾ ਕਾਰਣ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਥਾਂ, ਕਰਾਕਰੀ, ਭੋਜਨ, ਬਿਸਤਰੇ ਆਦਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਹਿਯੋਗ ਸਾਨੂੰ ਮੁਫਤ ਵਿਚ, ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਲੋੜਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਾਧਨ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਘਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਰੱਖ ਰਖਾਉ ਲਈ ਕੌਮੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਰਾਹ ਦਸੇਰੀ ਦਿੱਲੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ

ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ, ਹਰਿਆਲੀ

ਰੱਬ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਅਸਲ ਰਸਤਾ

ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਫੇਰੀ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੂਰਜੀ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸੀ। ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਸਮੇਂ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਉਣ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਾਗਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਰ ਸੇਵਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਿਚ ਮੜਣ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਦ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤਾਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਸੰਸਥਾਗਤ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ  ਸ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ.ਕੇ. ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਗੁਰਮਤਿ ਨੂੰ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ, ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਫਤਹਿ ਨੂੰ ਘਰ ਘਰ ਪੁਚਾਉਣ ਦਾ ਅਤਿ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਉਹਨਾਂ ਨੇਪਰੇ ਚੜਾਇਆ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ, 1984 ਦੇ ਕੌਮ-ਘਾਤਕ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਾਦਗਾਰ- ਸੱਚ ਦੀ ਦੀਵਾਰ-ਬਨਾਉਣਾ,  ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਰ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਾਰੂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਨਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਗਲਾਂ ਉਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਝ ਮਹਾਪੁਰਖ, ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਥਾ ਉਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾ-ਅਹਿਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁੱਦਿਆਂ ਉਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਅਪਾਹਜ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਦਾਹੜੀ ਪੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਪਰ  ਸ. ਮਨਜੀਤ ਸਿਂਘ ਜੀ.ਕੇ. ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਾਰਣ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਸਿਰੇ ਚੜਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ।

ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਕ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਦੇ ਬਨਾਉਣ ਹਾਂ। ਰੱਬ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਵੀ  ਹੈ। ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਉਤੇ ਤਾਂ ਜੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾ ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਲਾਭਾਂ ਲਈ  ਵਰਤਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਇਆ ਹੈ।  ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ ਸਭ ਨੂੰ ਅਸੀਂ, ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਸਰੇ ਕਾਰਣ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਾਨੂੰ, ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ ਹੀ, ਸਾਡੀ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਉਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ ਲਗੇ ਹਨ।  ਦਿੱਲੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਜੋ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੱਬ, ਉਸ ਦੀ ਖਲਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

20 ਜੂਨ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਿਤ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਿੰਗ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ.ਕੇ. ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਦਘਾਟਨ ਤਾਂ ਸੂਰਜੀ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਹੀ ਬਦਲਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ-ਅਸੀਂ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਵਲ ਤਿੰਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਪਲਾਂਟ ਲਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੂਰਜੀ ਬਿਜਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਲਗੇਗੀ, ਫੇਰ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਇਗੀ। ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਨ ਵਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਮਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਫਜੂਲ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਂ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਣ ਉਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ.ਕੇ. ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਬੱਚਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸੂਰਜੀ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਉਤੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਪਲਾਂਟ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਲਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਸੀ 11 ਰੁਪੈ ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਬਿੱਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੁਣ 3 ਰੁਪੈ 60 ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ। ਕਰੋੜਾ ਰੁਪੈ ਦੀ ਇਸ ਬੱਚਤ ਨੂੰ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤ ਸਕਾਂਗੇ ਪਰ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਬੱਚਤ ਨਹੀਂ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਾਜੀ ਨਿਵਾਜੀ ਖਲਕਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ।

ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਸੋਕਾ 

ਹੱਲ ਲਈ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ

ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਡੀ ਹੈ-ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਖੁਦ ਵੀ ਤਾਂ 70%ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਉਣ ਲਈ ਖਾਣੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਜੀਊ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਸ ਇਕ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਹੀ। ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਦਾਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੌੜੀ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਗੁਆ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਗੜੇ, ਲੜਾਈਆਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਕਾਰਣ ਤੀਸਰੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਜਿਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਰਤ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਲ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਪਲੱਭਦ ਪਾਣੀ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੋਸਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜਿਮੇਵਾਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਵੀ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਗਰਿਸਥੀਆਂ ਨੂੰ  ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਰਸ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੋਇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਹੋਇਗਾ। ਅਣਗਹਿਲੀ, ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਉਤੇ ਰੋਕ ਲਗੇ ਤਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਨਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਵਰਤਣ ਕਾਰਣ ਡੁੱਲੇ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣਯੋਗ ਬਨਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੁਪਕਾ ਤੁਪਕਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨ ਫਸਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਮੁੱਖ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਸਰਫੇ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਹੀ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਲਈ ਪੌਦਿਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਹਰਿਆਵਲ ਇਕੋ ਇਕ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਏਨੇ ਪੌਦੇ ਲਾਵੇ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਹਰਾ ਭਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇੱਟਾਂ-ਪੱਥਰਾਂ-ਬੱਜਰੀ  ਦੇ ਜੰਗਲ ਹਰਿਆਵਲ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਣ। ਭਰਪੂਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਤੁਪਕਾ ਤੁਪਕਾ  ਸੰਭਾਲ ਲਈਏ।

ਇਸ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨ-ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਯਤਨ ਅਰੰਭੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਵਜੋਂ  ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੋਜਾਨਾ ਲੇਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤਾਂ ਛਾਪ ਹੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਾਣੀ ਸਬੰਧੀ ਹਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਸਰਗਰਮ ਸਹਿਯੋਗ ਰਹੇਗਾ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਰਾਜਿਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਿਪਲੰਤਰੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਸਲ ਹੱਲ ਹੈ-

ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੰਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਪਲੰਤਰੀ ਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਕੁੜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ 11 ਬੂਟੇ ਨਿੰਮ , ਟਾਹਲੀ , ਅੰਬ , ਔਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਰੂਟ ਲਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਅਸ਼ਟਾਮ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈਨਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ ਇਹ ਓਸੇ ਘਰ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੜਾਈ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ 21000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ 10000 ਰੁਪਏ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਕੁੱਲ 31000 ਰੁਪਏ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ 20 ਸਾਲ ਲਈ ਫਿਕਸ ਡਿਪੋਸਿਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 60 ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
ਪਿਪਲੰਤਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 8000 ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ 11 ਬੂਟੇ ਲਾਉਣੇ ਲਾਜਮੀ ਹਨ। 
ਉਂਜ ਵੀ ਲੋਕ ਹਰ ਗਮੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਨ ਤਿਓਹਾਰ ਤੇ ਬੂਟੇ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੂਟੇ ਲਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਢ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਸ਼ਯਾਮ ਸੁੰਦਰ ਪਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕਿਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ I
ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਇਵੇਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਗਿਰਦੇ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਢਾਈ ਲੱਖ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦਰਖ਼ਤ ਲੱਗ ਚੁਕੇ ਹਨ I ਇਹਨਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਓਂਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਢਾਈ ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਐਲੋਵੇਰਾ(ਕੁਆਰ ਗੰਦਲ ) ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਗਾਏ ਹਨ।  ਸਰਪੰਚ ਸ਼ਯਾਮ ਸੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਦਮ ਸਦਕਾ ਐਲੋਵੇਰਾ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਲਈ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੇ ਗੁੱਦੇ ਨੂੰ ਕਰੀਮ, ਸ਼ੈਂਪੂ , ਸਾਬਣ, ਅਚਾਰ ਆਦਿ ਲਈ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ I ਐਲੋਵੇਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ I
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਕੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਕੱਟਣ ਦੀ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਢਲਾਣਾਂ ਤੋ ਡਿਗਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਗਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਡਿਸਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ,ਇਸ ਨਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਵਧਿਆ। ਖਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। 
ਨਾਸਾ ਤੋ ਇਕ ਟੀਮ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਗਈ ਏ ਕਿਉ ਕਿ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੈਟਲਾਇਟ ਰਾਹੀ ਇਥੇ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਕੀ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਰਪੰਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ , ਅਸੀਂ ਸਭ ਰਲ ਕੇ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਉਦਮ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

 
 

ਆਓ! ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਸਿਰਜੀਏ

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣੋ!

ਖੁੱਦ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ!!

ਸੁੱਖੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਢੰਗ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚਣੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਵਰਤਾਉ ਹੈ। ਤਰਕ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ, ਠੀਕ ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫੇ ਨੂੰ ਲੰਬੀ, ਸੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਸੋਝੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉ, ਉਸ ਸਬੰਧੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਰਹੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਚੇਤ ਜਾਂ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਾਪ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਦੂਰ ਕੀ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲੱਡ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੌਣ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੋਲਿਆ। ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਪ 36-40-36 ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਪ ਇਹੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਦਰਅਸਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸੁੱਖੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੀਵਨ ਲਈ ਖੁੱਦ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੋ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਤੁਲਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸੰਤੁਲਲਤ ਭੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ। ਦੋ ਪਰਾਂਠੇ, ਇੱਕ ਪਾ ਦਹੀਂ, ਸੌ ਗ੍ਰਾਮ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਲੱਸੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੱਪ ਚਾਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਵੇਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਚਾਰ ਪੰਜ ਫੁਲਕੇ, ਇੱਕ ਕਟੋਰੀ ਸਬਜ਼ੀ, ਇਕ ਕਟੋਰੀ ਦਾਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਲਾਦ, ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਦੁਪਿਹਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਤਿੰਨ/ਚਾਰ ਪਟਿਆਲਾ ਪੈੱਗ ਦੇਸੀ ਜਾਂ ਵਲੈਤੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਦੁਪਿਹਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਸਬਜ਼ੀ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਸਲਾਦ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੰਤੁਲਤ ਖੁਰਾਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਡਾਈਟੀਸ਼ੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਤ ਖੁਰਾਕ ਉਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਸੰਤੁਲਤ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 90% ਪੰਜਾਬੀ ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਭਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤੁਲਤ ਆਹਾਰ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬੱਚ ਜਾਈਏ।

ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਖਾਉਗੇ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵਰਤਾਉ ਕਰੋਗੇ। ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵੱਲ ਪਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕਦੀ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਦੂਸਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ਵੀ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਪਰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ਤਾਂ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਝਾਕ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲਦੇ ਵਰਤਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਮੁਹੱਲਾ, ਸ਼ਹਿਰ, ਸੂਬਾ, ਦੇਸ਼, ਦੁਨੀਆਂ ਸਭ ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਣਾ ਕਦੀ ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨਾਂ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਓਨਾ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਨਾ ਜਾਨਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਉ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਜਾਣ ਲੳ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੋ। ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਬੰਧ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਂਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤਕ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਏਨੇ ਭੋਲੇ, ਬੇਸਮਝ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੇਵਕੂਫੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੇਵਕੂਫੀਆਂ 'ਤੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਂਵਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਬਾਲਗ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਲਗ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਜੋੜਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਪੈਣ ਤਾਂ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਅਤੇ ਵਫਾਦਾਰੀ ਦੇ ਸੁਆਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਮੰਨਣ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕਹਿਣਾ ਨਾ ਮੰਨੇ ਉਹ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਪਰ ਕਹਿਣਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੀਂ ਵਫਾਦਾਰ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵਫਾਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਵਰਤਮਾਨ ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ, ਅਫਸਰ ਮਾਤਾਹਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਧੀਨ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇ ਪਰ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੀਵਨ ਜੀਊਣਾ ਹੈ।