ਲ਼ਬੁ ਪਾਪੁ ਦੁਇ ਰਾਜਾ ਮਹਤਾ ਕੂੜ ਹੋਆ ਸਿਕਦਾਰੁ॥
ਕਾਮੁ ਨੇਬੁ ਸਦਿ ਪੁਛੀਐ ਬਹਿ ਬਹਿ ਕਰੁ ਬੀਚਾਰੁ॥
ਅੰਧੀ ਰਯਤਿ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ ਭਾਹਿ ਭਰੇ ਮੁਰਦਾਰੁ॥
(
ਗੁ.ਗ੍ੰ.ਸਾ., ਅੰਕ : 468-69)

09/24/2017

 ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਅਧਾਰਤ ਸਮਾਜ ਲਈ

ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨ-ਜਾਗਰਣ ਅੰਦੋਲਨ

ਮਿਸ਼ਨ ਜਨਚੇਤਨਾ

 ਸੰਕਲਪ .

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਮੁਖੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਹ ਸਵਾਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ, ਝਗੜਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਸੋਚ, ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਪਤਾ ਹੋਣ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਬੜਣ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਅਮਲ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਦਰਿੜਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਉਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਲਈ ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲੇਟ ਫਾਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਆਪਕ, ਸਰਬ-ਕਾਲਿਕ ਅੰਦੋਲਨ  ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

  ਇਕ ਬੇਬਸ ਪ੍ਰਾਣੀ .

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਲਖ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਾਲਣਾ ਪੋਸਣਾ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਲਗ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਾਉਮਰ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਘਾਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ , ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਸਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਉਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਬੇਬਸ, ਪੀੜਤ ਪਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤਕ  ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਸਾਧਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

  ਸਾਰਥਕ ਜੀਵਨ .  

ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਭੋਗਦੇ ਬੇਬਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਜੀਊਣ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਗੁਲਾਮੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸਹੀ, ਜੀਊਣਾ ਉਸ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੀਊਣਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬੇਹਤਰ, ਸਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਜੀਵਿਆ ਜਾਵੇ? ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਸੰਦ, ਨਾ-ਪਸੰਦ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਕ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਦਾ ਅਰਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਅੰਨੇ ਵਾਹ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸਗੋਂ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਇੱਛਿਤ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਪ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਵਿਚ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਨੰਦ ਮਾਨਿਆਂ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਮਿਲੇ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਮ ਕਰਕੇ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝੇ।   

  ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜ .

ਚਾਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਚਾਹੋ, ਜੀਊਣ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਤਾਂ ਜੁੜਣਾ ਹੀ ਪਇਗਾਜਨਮ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਮਾਸ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈਜੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਹੀ ਇਕ ਇਕਾਈ, ਦੇਖ ਭਾਲ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਊਂਦਾ ਵੀ ਨਾ ਬਚੇਬਚ ਵੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਖਾਣ, ਪੀਣ, ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਤਾਂ ਰਹੇਗੀ ਹੀਸਮਾਜ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾਹੁਣ, ਜੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਹੜਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣੀਏ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈਏ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋਈਏ

  ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟੋ ਘਟ ਲੋੜਾਂ . 

ਰੋਟੀ, ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਘਟੋ ਘੱਟ ਲੋੜਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਰੋਟੀ ਯਾਨਿ ਖਾਣਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਜੀਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਕਪੜਿਆਂ ਦਿ ਲੋੜ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰਾਂ ਵਰਗੇ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਛੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਘਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਲਾਹੁੰਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਿਆਣੇ ਸੰਤੁਲਤ ਖੁਰਾਕ, ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਹਵਾਦਾਰ ਘਰ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਮਾਜ ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਅਰਥ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।

  ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ . 

ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਭਾਰ ਵਾਂਗ ਢੋਂਦੇ ਹਨ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ, ਮੁਰਝਾਏ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਲਈ ਝੂਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ- ਕਈ ਆਤਮਘਾਤ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੋਹਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਹੱਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

  ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗ . 

ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਨੈਤਿਕ, ਕਾਨੂੰਨੀ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਭ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ  ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਨਜਾਣੇ ਵਿਚ ਸਮਾਜ (ਮਾਂ-ਬਾਪ (ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਗਲੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਨੈਤਿਕ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰਣ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣੀਏਂ। ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੀ ਕਰ ਦਈਏ। ਕਾਨੂੰਨਣ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਕਿ ਦੁਰਘਟਨਾ  ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦਲੀਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਪੱਖ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰਨਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ,ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ   ਨੇ  ਜੀਊਂਦਾ ਰਖਣਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਉਲਝਾਉਂਦੇ ਹਾਂ? ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਪਰਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਰੋਟੀ ਕਮਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੀ ਲੁਤਫ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਟੀ, ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹਿੱਤਕਰ ਹੈ।

  ਮਾਣ-ਸਨਮਾਣ . 

ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਹੱਕ ਮੰਨਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਗੌਤਮ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬੇਕਸੂਰ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪਿਸਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤਕ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਿਤ ਨਵੀਂ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜੀਊਣ ਲਈ ਲੋੜਾਂ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸਭਿਅਕ ਦਿਸਣ ਦੇ ਲਾਲਚਵੱਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਮਿਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਅਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਤਾਂ ਮਹਿਲ ਉਸਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਢਿੱਡ ਭਰਨੋਂ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਦਇਆ, ਹਮਦਰਦੀ, ਤਰਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਢਿੱਡ ਭਰਣ ਲਈ ਭੁੱਖੇ ਦਾਨੀਆਂ ਦੇ ਦਰ  ਉਤੇ ਜਾਣ ਲਗੇ। ਸਰਦਿਆਂ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਨੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖੁਆਉਣ ਦਾ ਪੁੰਨ ਖੱਟਣ ਵਿਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਾਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ੋਹਰਤ ਵੱਧਦੀ  ਸੀ ਪਰ ਮੰਗਣਾ ਕਈ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਜੜ ਹੈਮੰਗਤੇ ਦੀ ਕੋਈ ਇ, ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ- ਮੰਗਣ ਗਿਆ ਸੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਮੰਗਣ ਮੂਲ ਨਾ ਜਾਇ

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ  ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

  ਮਿਹਰਬਾਨ ਕੁਦਰਤ .

ਕੁਦਰਤ ਉਂਝ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਉਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਉਤੇ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜ ਛਾੜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈਤੂਫਾਨ, ਝੱਖੜ, ਸੋਕਾ, ਸਲਾਬ, ਹੜ, ਭੁਚਾਲ, ਸੁਨਾਮੀ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਮੌਸਮ ਦੀ ਅਨਿਸਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਤੀ ਆਪਣਾ ਵਤੀਰਾ ਬਦਲਣ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜ ਛਾੜ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਜਾਣਗੇ।

  ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖਾਣਾ .

ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫਲਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਆਪੇ ਉੱਗੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਢਿੱਡ ਭਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਦਾਣੇ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਣੇ ਉਪਜਾਉਣ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤਾਕਤ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਟੁਕੜੇ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਪਜ ਲੈਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਈਜਾਦ ਕਰ ਲਏ ਹਨ ਪਰ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਵਿਉਪਾਰ ਬਨਾਉਣ ਦੇ  ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝਾੜ ਲੈਣ ਨਾਲ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੇਤ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕਤਾ ਘਟਾਈ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਉਪਜ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ।

  ਵਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਕਪੜੇ .

ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਦੂਸਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੋਟੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਗਰਮੀਂ, ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਂਝ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਖੱਬਲ ਘਾਹ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈਉਸ ਵਿਚ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਕੱਢ ਲੈਣ ਦੀ ਰੁੱਚੀ ਵੀ ਪ੍ਬਲ ਹੈ।                                                     

ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਇਹ ਡੇਢ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਨੀ। ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਪਾਹ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਈ। ਰੂੰ ਨੇ ਕਤਾਈ ਦਾ ਚਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੂਤ ਨੇ ਬੁਨਣ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨਤਾ ਲੈ ਆਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ਼ ਤੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਲ ਵੱਧਿਆ। ਉਨ ਤੋਂ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲਗੇ। ਅੱਜ ਕਪੜੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

  ਮਜ਼ਬੂਤ, ਹਵਾਦਾਰ ਘਰ .

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁੰਦਕਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਦਰਖਤ ਦੀਆਂ ਟਹਿਨੀਆਂ, ਛੋਟੀਆਂ

ਗੁਫਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਸਨਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਦੌੜ ਭੱਜ ਪਿਛੋਂ  ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਏਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਮੀਂਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਖਤ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੰਨਣੀਆਂ ਸਿਖਾਈਆਂ. ਇਹ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਘਰ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਾ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲਗੀ। ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਅਤੇ ਵਿੱਥਾਂ ਭਰਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਲਗੀ। ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਸੀਮਿੰਟ ਬਣਿਆਂ। ਫਿਰ ਲੋਹਾ ਈਜਾਦ ਹੋਇਆ।  ਅੱਜ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਜਬੂਤ, ਸਾਫ ਸੁੱਥਰੇ, ਹਵਾਦਾਰ ਭਵਨ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।  ਅਜਿਹਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਨਿਹਮਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਸਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤ ਕੇ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ, ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਨਤੀਜਾ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੜਕਣ, ਟੁੱਟਣ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਣਆਈ ਮੌਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

  ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ .

ਸਹੂਲਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸੁਖਦਾਈ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪਾਲਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਭਰਪੂਰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਕੁਦਰਤ, ਉਤੇ ਟਿਕੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡ ਕੇ ਵਰਤਣ, ਖਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰੇਕ ਨੇ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਠਾਣੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਖੋਹ ਖਿੰਝ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਬਹੁਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲੈ ਗਏ। ਘੱਟ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ  ਥੋੜਾ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਆਇਆ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਖਾਲੀ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਦੀ ਵਗਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂੰਹਦ ਹੀ ਮਿਲਦਾ। ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀਸੱਭਿਅਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਲੋਕ ਰਾਜੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਨਵਤਾ ਉੱਚ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਨਿਮਨ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈਬਰਾਬਰੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

  ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਮਾਨਵਤਾ .

ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਚ ਇਲਾਕੇ, ਲਿੰਗ, ਨਸਲ, ਰੰਗ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਮਿਥ ਕੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਖਤਰਨਾਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਫੌਜ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਭਰਨ ਲਈ  ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼, ਕੌਮ ਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੱਸਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ, ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨਫਰਤ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜੇਤੂਆਂ ਨੇ ਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਟਿਆ ਹੈ, ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ ਧਕੇਲੀ ਗਈ, ਤੀਸਰੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਝਗੜੇ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ! ਵਾਹ !!

ਪਰ ਕਿਉਂ ? ਕਿਸ ਲਈ ??

  ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ .

ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਆਪਣੀ  ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਸਾਫ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਉਤੇ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਲਕੜਾਂ ਘਰ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤ ਲਈਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਬਾਲਣ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੜਕਾਂ ਬਨਾਉਣ, ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਵਿਛਾਉਣ ਲਈ ਕਟਾਈ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੈਰਗਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੋਟਲ, ਰੇਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਸਮਾਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ  ਖੜੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਅਮੋੜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉਤੇ ਬੰਨ ਮਾਰ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲਿਆਂ, ਖਾਲਾਂ ਵਲ ਮੋੜ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪੋ ਵਿਚ ਜੋੜਣ ਲਈ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਇਹ ਖਿਲਵਾੜ ਕਿਉਂ ?

  ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਕ .

ਕੁਦਰਤ ਉਂਝ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਉਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ

ਉਤੇ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜ ਛਾੜ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈਤੂਫਾਨ, ਝੱਖੜ, ਸੋਕਾ, ਸਲਾਬ, ਹੜ, ਭੁਚਾਲ, ਸੁਨਾਮੀ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਮੌਸਮ ਦੀ ਅਨਿਸਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਤੀ ਆਪਣਾ ਵਤੀਰਾ ਬਦਲਣ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਛੇੜ ਛਾੜ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅੱਜ ਜਾਂ ਕੱਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਜਾਣਗੇ।

  ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ .

ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ, ਅਗਿਆਨਤਾਵੱਸ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਕਰਨੋਂ ਪਿਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਮਕਾਨ ਬਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਕ ਟੁਕੜੇ ਉਪਰ ਇੱਟਾਂ, ਸੀਮਿੰਟ, ਰੇਤਾ, ਲੋਹਾ, ਬੱਜਰੀ, ਲੱਕੜ ਵਰਤ ਕੇ ਭਵਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ ਵੀ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਸ ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ  ਆਉਂਦਾ ਜਿਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਇੱਟਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਸੀਮਿੰਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨਹਿਰ, ਦਰਿਆ ਵਿਚੋਂ ਰੇਤ ਨਿਕਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਦਰਖੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਦਰਵਾਜੇ ਤਾਂ ਬਣਾ ਲਏ ਪਰ ਖੋਖਲੀ, ਵੀਰਾਨ ਹੋਈ ਭੂਮੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ। ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕ ਮੁਹੱਲਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਾਣੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ-ਆਕਸੀਜ਼ਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ  ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਖਾ ਕੇ ਆਕਸੀਜ਼ਨ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕਦੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ

  ਮਿਹਨਤੀ, ਲਾਪ੍ਰਵਾਹ ਮਨੁੱਖ .

ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਣਾ ਸਿੱਖ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਉਹ ਚੰਦਰਮਾਂ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਬਸਤੀਆਂ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਰਨੇ ਸਿੱਖ ਲਏ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਥੇ  ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨਬੇੜੀਆਂ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਜਹਾਜ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਉਸ ਕੋਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਛੇਕ ਕਰ  ਕੇ ਅਨਮੋਲ ਵਸਤਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਨਡੁਬੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਆਸਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਇਸ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

  ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਸ਼ੂਪਣਾ .

ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਸ਼ੂਪਣਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਹ ਸੜਕ ਉਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਭਾਵ ਖਟਕਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਕਹਿਣਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁੱਖ ਲਈ ਉਹ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਕੂੜਾ ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਸੁਟਣੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਝਿਝਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਭੀ, ਲਾਲਚੀ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ, ਤੋੜਣ ਨੂੰ ਨੀਤੀ  ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦੀ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਉਤੇ ਸੀਨਾਜ਼ੋਰੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਕ ਉਸ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋੜੇ ਹਨ ਪਰ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।

  ਜੀਓ ਅਤੇ ਜੀਊਣ ਦਿਓ .

ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਪ੍ਚਲਤ ਲੋਕ ਰਾਜ ਅਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਪਰੀਭਾਸ਼ਾ ਉਤੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ ਪਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੇਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਨੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਮੰਗਣ ਲਗੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਜੀਉ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਊਣ ਦਿਉ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਅਸੀਂ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲ ਕਰ ਲਈਏਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜੀਵਨ ਬੋਝ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੀ ਬਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾਸੋਚਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਰਥਿਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ

  ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ .

ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਅਸਲ ਝਗੜਾ ਸੰਸਾਧਨਾ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਸਭ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੈ। ਉਸ

ਉਤੇ ਸਭ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ, ਧੁੱਪ., ਛਾਂ, ਜੰਗਲ ਸਾਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਸਤੂਆਂ  ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਲਾਭ ਪਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡ ਹੋਵੇਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਘਟੋ ਘੱਟ ਲੋੜਾਂ ਰਾਜ ਇਸ ਖਾਤੇ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਆਮਦਨ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਜਾਵੇ। ਸਾਮਵਾਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਗਤਾਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾ-ਫਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੋ ਵੀ ਇਹੀ ਸ਼ੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਹੂਬਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਦੀ ਹੈਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਉਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਜੌਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹੈ। ਭੁੱਖਾ, ਥੁੜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਰੱਜੇ, ਜਮਾਂਖੋਰ ਵਿਰੁੱਧ ਰੰਜਸ਼ ਤਾਂ ਪਾਲੇਗਾ ਹੀ ਅਤੇ ਜਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਖੋਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼  ਕਰੇਗਾ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਤਾਂ, ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

  ਧਨ ਦੌਲਤ-ਮਾਇਆ? .

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਉਤੇ ਬਲ ਪੂਰਵਕ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਧਨ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਕਿਹਾ

ਜਿਸ ਨੇ ਮਰਨ ਪਿਛੋਂ ਏਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਕਹਿਣ ਪਿਛੇ ਵੀ ਇਹੀ ਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੂਰਵਕ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਬਣਾ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵੀ ਸੁਝਾਈ ਹੈਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇੰਝ ਹੀ, ਏਸੇ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਰੰਗ ਵੀ ਲਿਆਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਫਿਰ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਚਲਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਕ ਸਬਕ ਇਹ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਂਝੀ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਖੋਜੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ  ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।

ਮਿਸ਼ਨ ਜਨਚੇਤਨਾ-II

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ  ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਸ਼ਨ ਜਨ-ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨ ਜਨਚੇਤਨਾ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ, ਸਰਬ-ਕਾਲਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ  ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ  ਹੱਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2001 ਵਿਚ  ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ:

(1) ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਲ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ।

(2) ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਸਮਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ  ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਦੀਆਂ ਘਟੋ ਘੱਟ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ, ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਹਿਹੋਂਦ, ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ  ਮੌਕੇ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

(3) ਸਥਾਪਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ

(4) ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਨਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਵਾਰ ਚੇਤਨਾ (Awareness), ਜਥੇਬੰਦੀ (Consolidation), ਇਕਜੁੱਟਤਾ (Stand by) ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ (Assistance) ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

  ਚੇਤਨਾ .

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਵਿਚਾਰੇ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵਿਚ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਨੇਵਾਹ, ਬੇਤਰਤੀਬਾ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੁਖਾਂ, ਤਕਲੀਫਾਂ ਭਰਪੂਰ ਅਸੁਰਖਿਅਤ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਏਨਾਂ ਕੁ ਪੜਿਆ ਲਿਖਿਆ (ਸਿਆਣਾ) ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵਿਚ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਯਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਦਰਿੜਤਾ ਨਾਲ  ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਦਾ ਲਈ ਕੱਟੇ ਜਾਣਗੇ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਖਾਵਾਂ ਤਾਲ-ਮੇਲ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਸੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਸਰ ਜਾਇਗੀ।

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼, ਰੂੜੀਵਾਦ, ਇਲਾਕਾਈ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਡਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਮਾਨਵ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਹੈ।

  ਜਥੇਬੰਦੀ .

ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੇਤੰਨ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਇਸਤਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਗਰੀਬੀ, ਬੀਮਾਰੀ, ਅਨਪੜਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਕਈ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਹਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤਾਕਤਵਰ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਨੀ, ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਉਣੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਹ ਹੌਸਲਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਮਾਨਵਤਾ ਪ੍ਤੀ ਦਰਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੀਨ ਦੁੱਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਸਾਧਨ ਸੰਪਨ, ਸੁਰਖਿਅਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਹਮਖਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰ ਸਕਣ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ, ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ/ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਣ

  ਇਕਜੁੱਟਤਾ .

ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਤਕ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਜ, ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਪੀੜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਤਰਾਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸ, ਇਕੱਤਰ ਧਨ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਨ, ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਆਮ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਣ, ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਜਨ-ਸੇਵਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਈ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਦਬਾਅ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਿਰਪੈਰ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਦਰਜ ਕਰ ਲੈਣਾ ਵੀ ਸਧਾਰਨ ਘਟਨਾ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਖੱਜਲ ਖੁਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਮਾਨਤਾਂ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਫਸਰ ਰੁਖਾਈ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮਿਲਣੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜਣਾ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਰਹੇਗੀ।

  ਸਹਾਇਤਾ .

ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੀ ਸ਼ੋਸਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪ ਹਨ। ਅਮੀਰੀ ਗਰੀਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਕਾਰਣ ਗਰੀਬ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ। ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਾਧਨ ਜੁਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਪੇਟ ਕੱਟ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਤਾਰਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦਾ ਸਦਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਆਖੀਰ ਉਹ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿਫਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਿਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਨਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਸਿਰਜੇ ਬਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਹੈ ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਫੈਲਾਉਣ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਹਾਦ, ਧਰਮਯੁੱਧ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਜੀਊਣਾ ਹਰਾਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ।

ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅੱਗ ਵਿਚ ਤੇਲ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਰਾਜ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਹਰ ਮਹਾਦੀਪ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤਾਂ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਅਫਰੀਕਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਰੁੱਚੀ ਆਮ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਕੱਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਰਿਫੀਊਜੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਰੁਲ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਥੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਜੋਗੇ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਸਰਦੀ ਬਣਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰੀਏ। ਜਨ ਮਾਨਸ ਵਿਚ ਜ਼ੁਲਮ, ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰੀਏ।

ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਾਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਰੋਲ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਪਰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਉਸੇ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਫ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤਕ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟੋ ਘੱਟ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ, ਵਿਦਿਆ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਪੈਂਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਖਾਣ ਤਕ ਦਾ ਪ੍ਬੰਧ ਉਹਨਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅੰਦਰ ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਦੀ ਤਮੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰਾਂ ਮਿਸ਼ਨ ਜਨਚੇਤਨਾ ਇਲਾਕੇ, ਧਰਮ, ਰੰਗ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਭੇਦ ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸ਼ਾਂਤਮਈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਨਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਣ ਅਤੇ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਮਾਨਵ ਜੀਵਨ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੱਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰਖਿਆ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਕੀਮਤ ਤਾਂ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕੀਮਤ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।

ਮਿਸ਼ਨ ਜਨਚੇਤਨਾ-III

  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ .

ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਬਹੁਮੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪਤ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਹੈ।  ਸੋਚੇ ਵਿਚਾਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਣ ਸਾਡਾ ਵਿਉਹਾਰ ਅਣਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਆਪਸ ਵਿਚ  ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਿਆਂ  ਰਹਿਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ। ਸਾਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਰੂਪ ਪਛਾਨਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਛਾਏ ਲੁਕਵੇਂ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਤਰੰਗੀ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਇਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ।

ਵਿਉਹਾਰਕ ਪਖੋਂ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਫੈਲਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਖ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਖ ਰਹਿਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਭਾ ਨਕਲ, ਰੀਸ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਕਰ, ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਹਾਸੇ, ਮਖੌਲ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਨਣੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰੁੱਚੀ ਭੇਡ ਚਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ, ਹਾਕਮ ਸਦਾ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਹਿਤ, ਤੋੜ ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਸੂਚਨਾ ਮਾਧਿਅਮ, ਮੀਡੀਆ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਦਿਤੇ ਗਏ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਏਨੀ ਵਾਰੀ ਅਤੇ ਏਨੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਣ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਤੀਸਰੇ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਿਚ ਏਨਾ ਰੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਨੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ।

ਚੇਤਨਾ ਦੀ  ਪੱਧਰ ਉਤੇ  ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਅਤੇ  ਉਸ ਉਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਥਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਚ ਇਸ ਕਦਰ ਉਲਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇ  ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ  ਚੇਤੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫੁਰਨੇ ਫੁਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਉਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਅਨਦੇਖੀ ਕਰ ਕੇ, ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੀ ਦੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਜ਼ਤ, ਮਾਣ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਮੱਸਆ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂਂ ਸੋਚਣ ਵਿਚਾਰਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਸਕੇ।  ਦੂਸਰਾ,ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਅਤੇ  ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਮਿਸ਼ਨ ਜਨਚੇਤਨਾ-IV

  ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ .

ਆਦਰਸ਼ ਪੁਰਸ਼

ਸਾਡਾ ਆਦਰਸ਼ ਅਕਸਰ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹਾ-ਪੁਰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੇ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਜੱਚਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਣਕੀਆ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਜਾਇਜ਼-ਨਾਜਾਇਜ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੱਢਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਅਸ਼ੋਕ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ, ਅਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਉਤਰਾ-ਚੜਾਅ ਸਬੰਧੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਗੌਤਮ-ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੂਸਰਿਆਂ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ। ਉਧਮ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਬਦਲਾ-ਖੋਰਾਂ ਦਾ ਹੀਰੋ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨ ਜਨ-ਚੇਤਨਾ ਲਈ  ਆਦਰਸ਼ ਪੁਰਖ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ  ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਕਲਪਬੱਧ ਹੋਵੇ। ਸਿਹਤਮੰਦ, ਸੁੱਖੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ।

ਸਾਰਥਕ ਮਾਨਵਤਾ

ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁੱਖੀ ਬਨਾਉਂਣ ਲਈ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਂਝ ਤਾਂ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਰੂਪ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣਾ ਇਕ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਦੁੱਖ, ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਲਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵਿਆਕਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਪਰਾਪਤੀਆਂ-ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ, ਆਦਤਾਂ ਉਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਕਸਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਜਰਦਾ ਹੈ, ਅਭਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੇਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਬਦਲਣਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵਿਚ ਸਬੰਧ ਬਨਾਉਣਾ ਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾ ਲਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵੀ ਆਗਾਂਹ ਵੱਧੇ।

ਇਸ ਤਰਾਂ  ਸਾਰਥਕ ਮਾਨਵਤਾ ਅਗਿਆਨਤਾ (ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸੁਆਰਥ, ਜਾਤ, ਜਮਾਤ, ਰੰਗ, ਇਲਾਕੇ ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਅਤੇ  ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਨਫਰਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਯੁੱਧ ਛਿੜਦੇ ਹਨ, ਖੂਨ ਖਰਾਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ ਜੋ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਇਨਸਾਫ ਉਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਖੇ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਜ ਕਾਰਜ-ਕਾਰਣ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣ ਅਤੇ ਚਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਗਿਆਨਤਾ

ਅਕਸਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਤੱਥ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸਮਝਣਾ ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਏਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਇੰਝ ਤਾਂ ਸਭ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋਏ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਕਪੜੇ, ਬਿਸਤਰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਆਪਣੇ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤਕ ਉਹ ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਵਿਚ ਫਰਕ ਸਮਝਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਣੇ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਯਾਨਿ ਕੁਦਰਤ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈਬਹੁਤ ਪੜਿਆ ਲਿਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕੋਰਾ ਅਨਪੜ ਵੀ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣਾ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੈ  ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਣੇ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਯਾਨਿ ਕੁਦਰਤ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈਬਹੁਤ ਪੜਿਆ ਲਿਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕੋਰਾ ਅਨਪੜ ਵੀ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਦ ਕਿ ਅਗਿਆਨੀ ਪੜ੍ਹਣਾ ਲਿਖਣਾ ਭਾਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਿਕਲ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਅਨਜਾਣਪਣੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  ਜਦ ਕਿ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਸਮਾਜ ਲਈ,ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਗਿਆਨਤਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਭੁੱਖ਼, ਗਰੀਬੀ, ਬੀਮਾਰੀ, ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਫਿਰਕਾਪ੍ਸਤੀ, ਅਤਿਵਾਦ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਾਰਥੀ ਬਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਦੂਸਰਿਆਂ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰਨਾ, ਖੂਨ ਪੀਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਨਫਰਤ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਾਂ, ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

ਅਗਿਆਨਤਾ ਛਲਾਵਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਹੈ, ਫਰੇਬ ਹੈ।

ਕਾਰਜ-ਕਾਰਣ ਸਬੰਧ

ਸੁਚੇਤ ਕਰੇ ਜਾਂ ਅਚੇਤ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਪਿਛੇ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਦਾ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਸੌਣ ਸਮੇਂ ਘੜੀ ਦਾ ਅਲਾਰਮ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਵੇਰੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉੱਠਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉੱਠ ਜਾਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਬੜ ਜਾਣ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭੱਜ ਦੌੜ ਮੱਚਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਕੰਮ ਹੋਣੋਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਅਧੂਰੇ  ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ਗਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਚੇਤ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵੀ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਬੇਧਿਆਨੀ ਕਾਰਣ ਕੇਲਾ ਖਾ ਕੇ ਛਿਲਕਾ ਸੜਕ ਉਤੇ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਮਸਤ ਚਲ ਰਹੇ ਰਾਹੀ ਦੇ ਤਿਲਕ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੱਤ ਬਾਂਹ ਟੁੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ  ਆਮ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਕਾਰਜ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਕਾਰਜ ਕਾਰਣ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੀ ਏਸੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਜੀਉ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਕੀ? ਕਿਉਂ? ਕਾਹਦੇ ਲਈ?

ਕੀ? ਕਿਉਂ? ਕਾਹਦੇ ਲਈ? ਵਰਗੇ ਸੁਆਲ ਕਾਰਜ, ਕਾਰਣ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਰਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਾਥੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਏਨਾ ਉਲਝਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੀਨ ਦੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਤਾਂ ਗੁਆਢੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਜੇ ਕੀ? ਕਿਉਂ? ਕਾਹਦੇ ਲਈ? ਵਰਗੇ ਸੁਆਲ ਵਿਚਾਰ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਆਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਹੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਹੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਆਪਣਾ, ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਯਾਨਿ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 
 

ਮਿਸ਼ਨ

ਜਨਚੇਤਨਾ

ਵਿਖੇ ਪ੍ਕਾਸ਼ਿਤ ਅੰਕ

harbhajansingh

janchetna.blogspot.in

ਉਤੇ ਵੀ ਪੋਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ

www.janchetna.net

ਨਾ ਖੁੱਲੇ ਤਾਂ ਬਲਾਗਰ ਖੋਲ

ਕੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੜੀਆਂ ਜਾ

ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।